Hoog Milaan

Lengte: 4 km
Duur:  2,5 uur
Startpunt: Piazza Duca d’Aosta (Centraal Station)
Extra’s langs de route: Pirelli-toren, Bosco Verticale, Parco Biblioteca degli Alberi, Piazza Gae Aulenti, Unicredit-wolkenkrabber, Corso Como, Eataly, project Tre Torri, CityLife Shopping District.

Al sinds de tijd van de Romeinen wordt er gebouwd in Milaan – de stad die ooit Mediolanum heette. Nog steeds groeit en ontwikkelt zich de Lombardische hoofdstad en loopt voorop als het gaat om architectuur en stedenbouwkundige ontwikkelingen. Op deze City walk nemen we je mee langs ‘Hoog Milaan’ en laten je zien waar de Milanezen meesters in zijn en waarin ze letterlijk grote hoogten hebben bereikt.

We beginnen bij de Pirelli-toren, jarenlang de hoogste wolkenkrabber van Italië. Daarna wandelen we naar Piazza Gae Aulenti, waar je een prachtig uitzicht hebt op het Bosco Verticale en de skyline van Milaan. Op dit plein sta je aan de voet van hoogste wolkenkrabber van Italië, maar ook het plein zelf zal je versteld doen staan.

Via een kleine omweg langs Corso Como, nemen we de robot-metro naar een bijna nog omvangrijker en indrukwekkender project, Tre Torri. Drie wolkenkrabbers, een park en een fraai winkelcomplex sieren hier het stadsbeeld van het moderne Milaan.

De route begint op het Piazza Duca d’Aosta, het plein voor het Centraal Station, steek het zebrapad over aan de rechterkant van het plein en ga links van de Pirelli-toren de Via Giovanni Batista Pirelli in.

Vanaf het startpunt bij het station van Milaan zie je de Pirelli-toren liggen. Een groep van zeven architecten onder leiding van de bekende Milanees Giò Ponti ontwierp de wolkenkrabber, in 1956 werd de eerste steen gelegd. De materialen die bij de bouw van de toren gebruikt werden, metaal en veel glas, waren voor die tijd revolutionair maar ook tegenwoordig oogt de Pirelli-toren nog steeds ‘modern’.

De toren is meer dan twintig jaar het hoofdkantoor geweest van het Pirelli bandenimperium en was het symbool van de Milanese en Lombardische industrie, die rond de jaren zestig van de vorige eeuw een enorme vlucht nam.

Bovenin de Pirelli-toren, die ooit de hoogste wolkenkrabber van Italië was, bevindt zich op de 31e verdieping Belvedere Janacci. Deze ruimte is genoemd naar de in 2013 overleden Milanese zanger Enzo Janacci. Dit punt is niet het allerhoogste punt want het gebouw telt 39 verdiepingen. Het uitzicht is er echter adembenemend!

Iedereen herinnert zich 11 september 2001, de aanslag op de Twin Towers in New York, maar op 18 april 2002 vloog een sportvliegtuigje de Pirelli-toren binnen. De paniek was enorm in Milaan, maar gelukkig ging het hier niet om een terroristische aanslag of kwade opzet. Het was een ongelukkige vergissing van de piloot en er vielen drie slachtoffers. 

Neem op de Via Giovanni Battista Pirelli de eerste straat links (Via Fabio Filzi) en loop door tot het Piazza San Giaochino. Steek over en ga links van het gebouw van BNL Paribas de Promenade Varesina op..

Je loopt nu over een splinternieuwe voetgangerszone in de wijk Porta Nuova. Deze wijk is door de gemeente Milaan volledig op de schop genomen en maakt deel uit van een omvangrijk stedenbouwkundig project, gefinancierd door beleggingsmaatschappij COIMA. Niet alleen schieten hier hypermoderne wolkenkrabbers uit de grond, maar ook bloemen, planten en bomen. In oktober 2018 is hier het op drie na grootste openbare park van de Milanese binnenstad geopend, Parco Biblioteca degli Alberi. Het park, dat 90.000 m2 groot is, werd ontworpen door de Nederlandse landschapsarchitecte Petra Blaisse en is volledig geïntegreerd in de bebouwing.

Om Parco Biblioteca degli Alberi heen liggen drie ‘sub-wijken’ van Porta Nuova, namelijk Porta Nuova Isola, Porta Nuova Varesina en Porta Nuova Garibaldi. Op dit moment ben je in Porta Nuova Varesina. Dadelijk loop je naar de Corso Como, die in Porta Nuova Isola ligt en tot slot ga je naar Stazione Garibaldi, dat zoals de naam al zegt, in Porta Nuova Garibaldi ligt. Alle drie de wijken maken deel uit van het stedelijk herinrichtingsproject Porta Nuova.

Lopend over de Promenade Varesina kun je zien hoe bebouwing en beplanting elkaar voortdurend afwisselen en hoe alles er verrassend fris uitziet, ondanks het feit dat je midden in het centrum van Milaan bent.

Aan het einde van de Promenade Varesina links aanhouden. Ga de trappen op naar het voetgangersviaduct. Bovenaan de trappen bevind je je op het Piazza Alvar Altoo.

 Vanaf het plein zie je de twee groene wolkenkrabbers, Bosco Verticale genaamd, goed liggen. De twee woontorens zijn een ontwerp van de architecten Stefano Boeri, Gianandrea Barreca en Giovanni La Varra. De torens zijn respectievelijk 26 verdiepingen en 112 meter en 18 verdiepingen en 80 meter hoog. De groene flats bieden ruimte aan meer dan 480 hoge en middelhoge bomen, 300 kleine bomen, 5.000 struiken en 11.000 vaste planten en bodembedekkers, en dat allemaal op terrassen met een totale oppervlakte van bijna 9.000 vierkante meter. De balkons zijn berekend op de last van volwassen bomen. 

Alle plantensoorten zijn zorgvuldig geselecteerd door agronomen. Naast groene planten zijn er bladverliezende soorten die ervoor zorgen dat de ‘huid’ van de torens in de verschillende seizoenen van kleur verandert. Beuken, gele acacia’s, eiken, esdoorns, essen, varens en klimop zijn gerangschikt op de vier verschillende gevels van de twee wolkenkrabbers. Ze zijn geplant in grote tanks die zijn voorzien van een automatisch irrigatiesysteem. De beplanting komt in totaal overeen met 20.000 vierkante meter bos, en dat midden in een grote stad als Milaan.

De flats produceren ook energie en dragen zo bij aan een specifiek microklimaat. De bomen en planten zorgen voor schaduw, waardoor de temperatuurverschillen binnen- en buitenshuis minder groot worden. De bomen en struiken helpen ook tegen smog en produceren zuurstof.

Steek de luchtbrug over naar het Piazza Gae Aulenti.

Piazza Gae Aulenti is ontworpen door de Argentijnse architect Cesar Pelli en maakt een uiterst moderne indruk. Hoge glazen gebouwen, futuristische objecten en stromend water met stapstenen. De hoge torens rondom het plein, dat een diameter heeft van 100 meter, heten de Torri Cesar Pelli. Één ervan is het hoofdkantoor van de Unicredit Bank. Deze Unicredit wolkenkrabber is met zijn 231 meter de hoogste wolkenkrabber van Italië. Het plein ligt op zes meter hoogte boven het straatniveau en werd op 8 december 2012 in gebruik genomen. Het plein is vernoemd naar de in 2012 gestorven Italiaanse ontwerpster en architecte Geatana Aulenti.

Vanaf het plein heb je een prachtig uitzicht op de skyline van Milaan met het hiervoor genoemde Bosco Verticale, de Pirelli-toren, het gebouw waar de regering van de regio Lombardije gevestigd is en uiteraard de Unicredit wolkenkrabber.

Shopliefhebbers kunnen hier rustig even een kijkje nemen, hoewel je dit plein misschien niet direct een winkelcentrum kunt noemen.  De winkels die je hier vindt, zijn luxueus en niet alledaags. Zo is er bijvoorbeeld een Tesla-showroom. Niet bepaald de plek waar je een autodealer zou verwachten, maar het is dan ook een bijzondere auto! Verder zijn er een aantal luxe kledingzaken, schoenenzaken en parfumerieën. Voor het winkelen ga je wellicht hier niet heen, wel voor de bijzondere sfeer.

Aan de linkerkant van het plein ga je de trappen van Piazza Gae Aulenti af (via Via Vincenzo Capelli). Steek de Via Carlo de Christoforis over en ga in de Corso Como links de straat in.

Corso Como is een kleine winkelstraat. De straat verbindt Piazza XXV Aprile met Stazione Garibaldi en is slechts 280 meter lang. In deze straat vind je verschillende leuke winkels en restaurants en je kunt er later op de avond goed uitgaan. Wanneer je Corso Como inloopt, zul je zien dat dit kleine stukje straat een voetgangerszone is en een heuse winkelstraat, met luxueuze winkels en gezellige terrasjes. 

Hoogtepunt in Corso Como is nummer 10. Een wereldwijd begrip eigenlijk. Hier bevindt zich Corso Como 10, een bijzondere, extravagante winkel, bijna warenhuis, vol met kunst, boeken, design, unieke kleding en sieraden.  Corso Como 10 is de eerste en waarschijnlijk ook de beroemdste concept store van Milaan.

De collectie is samengesteld door eigenaresse Carla Sozzani (zus van Franca Sozzani, de hoofdredacteur van Vogue Italia) en wisselt regelmatig. Naast een concept store vind je er een galerie waar regelmatig exposities plaats vinden en een café-restaurant met prachtige binnentuin, waar je een cappuccino kunt drinken, kunt aanschuiven voor de lunch of voor een aperitivo na een dagje shoppen. Op de eerste verdieping zit een boekhandel met de mooiste design- en kunstboeken. De sfeer is gewoon te apart om te beschrijven, loop er gewoon eens even binnen! De winkel heeft ook vestigingen in Seoul, Shanghai, Tokyo en New York.

Aan het einde van de Corso Como ligt de Porta Garibaldi. Loop hier naar toe.

Vlakbij de Porta Garibaldi ligt een grote vestiging van Eataly. De Italiaanse zakenman Oscar Farinetti richt in 2004 de foodketen Eataly op en inmiddels zijn er wereldwijd al meer dan 40 vestigingen. De keten richt zich vooral op de verkoop van Slow Food.

Eataly is gevestigd in het oude theater Smeraldo en telt maar liefst drie etages. Het food warenhuis  is een paradijs voor de foodlover, de thuiskok en iedereen die iets met eten heeft. Je vindt er niet alleen een keur aan producten, keukengerei en boeken, maar je kunt er ook heerlijk eten.

De afdelingen zijn smaakvol en overzichtelijk ingericht.  Op de begane grond is een grote afdeling non-food, waar je allerlei artikelen kunt kopen die je kunnen helpen bij het bereiden van een lekkere en verantwoorde maaltijd. Verder is er natuurlijk een enorme food afdeling. Van kazen tot peulvruchten en van zoetwaren tot pasta’s en risotto’s, afkomstig uit alle windstreken van Italië. Uiteraard vind je er ook volop versafdelingen, voor vlees en vleeswaren en voor vis en groenten.

Na het zien van al dit lekkers, heb je ongetwijfeld honger gekregen en die kun je stillen in één van de restaurants die per afdeling zijn ingericht. Zo is er een pizzeria, pastarestaurant, visrestaurant, vegetarisch restaurant, pane&vino bar, gelateria en een banketbakkerij waar je voor zoetigheid kunt aanschuiven.

Keer om bij Porta Garibaldi en loop de Corso Como terug tot aan Stazione Porta Garibaldi. Hier nemen we de paarse metrolijn richting San Siro stadion.

Je gaat nu Stazione Garibaldi binnen en volgt de bordjes naar de paarse lijn. Officieel is dit metrolijn 5, maar in de volksmond wordt hij de paarse metro genoemd. Het is de meest recente metrolijn van Milaan en verbindt het oosten van de stad (halte Bignami) met het westen (halte San Siro). Het Milanese metronet is op dit moment 100 kilometer lang en daarmee het langste van Italië en één van het langste van Europa. De lijn kruist op drie punten andere metroverbindingen maar het punt waar wij opstappen (Stazione Garibaldi) is het laagst gelegen punt omdat hij hier volledig onder metrolijn 2 doorloopt. Als je de roltrappen afdaalt zie je dat de paarse lijn inderdaad veel dieper onder de grond loopt.

In 2006 is met de bouw van deze metrolijn begonnen. Het eerste deel, het traject tussen Bignami en Zara, werd in 2013 geopend. Het tweede deel tussen Zara en Stazione Garibaldi is in 2014 geopend en pas in november 2015 is de laatste halte geopend. Dat is de halte waar wij naar toe gaan: Tre Torri (richting San Siro). Het bijzondere aan de paarse metrolijn is dat hij volledig geautomatiseerd is. Er zijn geen bestuurders en de dubbele deuren openen en sluiten automatisch.

Tip: Bewaar wel je metrokaartje want je kunt het metrostation alleen verlaten door invoering in het draaihekje bij de uitgang!

Stap uit bij de vijfde halte – Tre Torri.

Je komt boven de grond in de wijk die nu CityLife heet en je staat aan de voet van twee van de drie Torri (torens). Aan de derde toren wordt nog volop gebouwd. In de directe nabijheid bevindt zich het CityLife Shoppingdistrict waar we straks een bezoekje aan zullen brengen.

Het gebied waar dit prestigieuze project gepland is, beslaat ongeveer 255.000 m2. Het terrein was vroeger de plek waar zich het Milanese beurscomplex bevond, dat inmiddels verplaatst is naar Rho Fiera. Meer dan de helft van de gigantische oppervlakte is ingericht als stadspark en de rest is geschikt gemaakt voor bewoning en kantoren.

De eerste toren die je ziet heet officieel Torre Isozaki, genoemd naar zijn architect, maar wordt Il Dritto (de Rechte) genoemd. Met zijn 209 meter is hij de één na hoogste wolkenkrabber van Italië.  De tweede toren heet Torre Hadid, eveneens naar de naam van architect Zaha Hadid en wordt Lo Storto (de Scheve) genoemd. Dit laatste vanwege de halve draai in het bouwwerk. Deze toren is 177 meter hoog en telt 44 verdiepingen.

Tot slot zie je de Torre Libeskind in aanbouw. Deze toren zal de bijnaam Il Curvo (de Kromme) krijgen vanwege zijn gebogen vorm. Deze toren zal een hoogte bereiken van 175 meter en wordt de hoofdvestiging van Price Waterhouse & Cooper Italia.

Loop het complex uit in zuidelijke richting naar Piazza Elsa Morante en volg het wandelpad dat rondom CityLlife Shopping District heen loopt in de richting van de wijzers van de klok.

Het plein dat je als eerste ziet is het Piazza Elsa Morante. In dit gloednieuwe park is de beplanting nog vrij laag maar het geeft toch al een goede indruk hoe het er volgroeid uit zal zien. Je wandelt nu rond het winkelcentrum en ziet verschillende nieuwe wooncomplexen met een bijzondere architectuur.

Het eerste complex appartementen dat je ziet, links van Piazza Elsa Morante, zijn de Residenze Hadid, ontwerper van één van de torens. Het complex bestaat uit zeven verschillende gebouwen die variëren van zeven tot dertien verdiepingen. Opvallend aan de gebouwen zijn de ronde balkons en de zachte vorm van de dakrand.

Wanneer je het wandelpad verder afloopt, kom je bij het tweede bijzondere wooncomplex, Residenze Libeskind, ook ontwerper van één van de torens, bestaande uit acht gebouwen. Aan deze architectuur valt vooral de asymmetrische vorm van de gevels op.

Loop je verder dan zie je vanaf het wandelpad aan de noordwest kant een bijzonder gebouw liggen met een golvende vorm, gemaakt van glas en staal.  Dit is het gebouw van de MiCo – Milano Convention Centre. Vanaf deze plek kun je goed de bijzondere architectuur ervan bekijken, hoewel over de schoonheid gediscussieerd kan worden. Het MiCo is het grootste congrescentrum van Europa met meer dan 70 vergaderzalen, een expositieruimte van meer dan 54.000 m2 en twee grote conferentiezalen.

Je staat nu aan de voorzijde van het CityLife Shopping District en als besluit van de wandeling is het leuk om hier nog even een kijkje te nemen!

Deze shopping mall en cultuurcentrum mag zich het grootste stedelijke winkelcentrum van Italië noemen. Het werd officieel geopend op 29 november 2017 en is ook een ontwerp van de Irakese architecte Zaha Hadid.

De bouwers van het winkelcentrum hadden niet alleen een commercieel doel voor ogen, maar wilden ook dat de Milanezen er hun vrije tijd konden doorbrengen. Er zijn dan ook zeven bioscoopzalen die plaats bieden aan 1.200 bezoekers en er worden zeer geregeld voorstellingen en exposities georganiseerd. Op de velden buiten het Shopping Discrict worden geregeld sportevenementen georganiseerd.

Op de bovenste verdieping van het complex vind je meer dan twintig verschillende restaurants die vrijwel altijd drukbezet zijn. De keuze varieert van traditioneel Italiaans tot Japans en van vegetarische burgers tot Argentijnse steaks. Er heerst altijd een gezellige drukte en het is duidelijk dat de werknemers van de bovengelegen torens hier hun middagmaal gebruiken of zelfs vergaderen of werken.

Op de verdieping op de begane grond zijn ongeveer 80 winkels te vinden, maar lang nog niet alle panden zijn al ingericht. Vrijwel alle bekende Italiaanse winkelketens zijn in CityLife Shopping District vertegenwoordigd.

Terug naar het centrum of je hotel: Tot slot geven we nog wat aanwijzingen om van metrostation Tre Torri terug te komen bij het beginpunt van de wandeling of naar de Dom. Bij Tre Torri neem je, om terug te gaan naar het Centraal Station, de paarse lijn richting Bignami en stapt uit bij de vijfde halte, Stazione Porta Garibaldi. Denk er aan dat je je kaartje bij je houdt, want dit is ook geldig in de volgende metro die je neemt. Loop naar de groene metrolijn die richting Gessate/Cologno Nord gaat en stap uit bij de tweede halte, Stazione Centrale. Om bij de Dom te komen, neem je bij metrohalte Tre Torri de paarse lijn richting San Siro en stap je uit bij de tweede halte, Lotto. Hier neem je de rode metro richting Sesto Primo Maggio en je stapt uit bij de achtste halte, Duomo.

Tip:  Voor elke metrorit heb je een kaartje nodig dat verkrijgbaar is in een krantenkiosk of tabacchi of bij een automaat. De kosten voor een kaartje zijn € 2,00 en daarvoor kun je 90 minuten ‘onder de grond blijven’.  Het is al snel voordeliger een dagkaart (biglietto giornaliero)  te kopen. Deze kost € 7,00 en dat heb je er al snel uit!

Deze wandeling is een productie van Annelies Hazebroek en Fred van Gansewinkel